Przejdź do głównej treści

Nawigacja okruszkowa Nawigacja okruszkowa

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

OTWARTE PUBLIKOWANIE - DANE BADAWCZE

OTWARTE PUBLIKOWANIE - DANE BADAWCZE

Dane badawcze to materiały o charakterze faktograficznym służące jako źródła pierwotne w badaniach naukowych, uznawane powszechnie przez społeczność naukową za niezbędne do oceny wyników naukowych. Są to w szczególności: dane liczbowe, dokumenty tekstowe, notatki, ankiety i kwestionariusze, materiały audiowizualne, zdjęcia, oprogramowanie, wyniki symulacji komputerowych, algorytmy, próbki, protokoły laboratoryjne, opisy metodologiczne, etc.

Otwarte dane badawcze to takie, do których każdy zainteresowany ma bezpłatny dostęp, bez istotnych ograniczeń prawnych i technicznych. Udostępniane są szeroko za pośrednictwem internetu w taki sposób, by można je było ponownie wykorzystywać, modyfikować i udostępniać z poszanowaniem prawa.

Dane powinny być udostępniane zgodnie z zasadami FAIR Data, a więc tak, by były:

  1. ​Findable - łatwo wyszukiwalne

  2. Accessible - dostępne dla każdej zainteresowanej osoby

  3. Interoperable - interoperacyjne, możliwe do łączenia z innymi danymi

  4. Reusable - wielokrotnego użytku

Więcej na temat FAIR Data można dowiedzieć się na stronie GO FAIR.

USTAWA O OTWARTYCH DANYCH BADAWCZYCH 

Nowe zasady udostępniania danych badawczych zostały uregulowane Ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego Dz.U. z 2021 r. poz. 1641.

Ustawa reguluje m.in. wprowadzenie obowiązku opracowania Programu otwierania danych na lata 2021-2027 przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, w celu zwiększenia ilości oraz poprawy jakości informacji sektora publicznego i danych prywatnych oraz metadanych opisujących ich strukturę. Dodatkowo ustawa ta określa funkcjonowanie Portalu danych, prowadzonego przez ministra właściwego do spraw informatyzacji jako powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego, który jest źródłem wiarygodnych, na bieżąco aktualizowanych danych sektora publicznego oraz danych prywatnych, udostępnianych bezpłatnie i do ponownego wykorzystywania. 

O tym, jakie jeszcze rozwiązania wprowadza ta ustawa oraz jakie przynosi zmiany można przeczytać na stronie Dane bardziej otwarte.  

OTWARTE DANE W PROGRAMACH HORYZONT 2020, HORYZONT EUROPA I W KONKURSACH NCN

W umowie o finansowanie projektu ze środków unijnych w ramach programu ramowego Horyzont 2020 oraz w konkursach Narodowego Centrum Nauki uregulowano obowiązki dotyczące zarządzania danymi badawczymi wnoszonymi do projektu oraz kwestię otwartego dostępu do tych danych. Zaleca się przechowywanie danych w otwartych repozytoriach danych badawczych.

Wytyczne dla wnioskodawców – Horyzont 2020 
Wytyczne dla wnioskodawców w języku polskim – NCN 
Wytyczne dla wnioskodawców w języku angielskim – NCN 

Horyzont 2020, realizowany w latach 2014-2020, został zastąpiony kolejnym projektem inwestycyjnym UE w zakresie badań naukowych i innowacji, programem Horyzont Europa, zaplanowanym na lata 2021-2027 [więcej o programie].

DATA MANAGEMENT PLAN 

Wnioskodawcy zobowiązani są do przedstawienia planu zarządzania danymi – Data Management Plan (DMP), który powinien omawiać kwestie takie jak:

  1. Identyfikacja danych - jakie dane zostaną wytworzone lub zebrane (format i typ plików, liczba danych),
  2. Selekcja danych do długotrwałej archiwizacji – które dane będą przechowywane długoterminowo,
  3. Przygotowanie do archiwizacji – w jaki sposób dane zostaną udostępnione (jak, kiedy, komu, z użyciem jakiej licencji),
  4. Zarządzanie bieżące - jak dane zostaną uporządkowane i opisane (metodologia, standardy, metadane),
  5. Kwestie etyczne i prawne (własność intelektualna, prawa autorskie, dane niejawne, dane wrażliwe); jeżeli badania zakładają gromadzenie i/lub przetwarzanie danych wrażliwych, konieczne jest przemyślenie ich właściwej ochrony. Uniwersytet Jagielloński powołał Inspektora Ochrony Danych, który pomoże rozwiązać wszelkie potencjalne problemy z tym związane.

Istnieją narzędzia i przewodniki wspomagające proces tworzenia planu zarządzania danymi:

  1. kreator dostępny na stronie: DMP ONLINE
  2. aplikacja DMPTool, zawierająca również przykłady dobrych praktyk
  3. przykłady wypełnienia: Data Management Plan - examples
  4. Zarządzanie danymi badawczymi - nagranie ze szkolenia prowadzonego przez dr Leszka Szafrańskiego, którego tematem były  m. in. dobre praktyki przygotowania planów zarządzania danymi.
  5. broszura "Selekcja i przygotowanie danych badawczych do udostępnienia"
  6. broszura "Jak korzystać z zasobów repozytoriach danych"
  7. broszura "Prawne aspekty otwierania danych badawczych - poradnik"

​OTWARTE DANE BADAWCZE W REPOZYTORIUM UJ

Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego umożliwia udostępnianie danych badawczych zgodnie ze standardami FAIR Data i zapewnia długotrwałe archiwizowanie zdeponowanych danych na serwerach uniwersyteckich, zarządzanych przez Centrum Rozwoju Systemów Zintegrowanych Uniwersytetu Jagiellońskiego (szczegóły w POMOCY RUJ)

Trwają także prace nad budową repozytorium danych badawczych RODBUK, powstającego w ramach współpracy uczelni krakowskich: AGH, AWF, PK, UEK, UP, UPJPII, UJ.